Hayriye Tarakçı-Analık İzni veya Ücretsiz İzin Sonrası Yapılacak Kısmi Süreli Çalışmalar Hakkında

Analık İzni veya Ücretsiz İzin Sonrası Yapılacak Kısmi Süreli Çalışmalar Hakkında

  Analık İzni veya Ücretsiz İzin Sonrası Yapılacak Kısmi Süreli Çalışmalar Hakkında Yönetmelik Yayımlandı.
10.02.2016 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 6663 Sayılı Kanun’un 21. maddesiyle, 4857 sayılı İş Kanununun 13. maddesine eklenen fıkralar ile; analık izni ve yarı zamanlı çalışma sonrasında, çocuğun mecburi ilköğretim çağına gelmesine kadar ebeveynlere kısmi süreli çalışma hakkı verilmiş ve bu uygulamaya ilişkin  usul  ve  esasların  Çalışma  ve  Sosyal  Güvenlik  Bakanlığınca  çıkarılacak  yönetmelikle  belirleneceği hüküm altına alınmıştır. Analık İzni veya Ücretsiz İzin Sonrası Yapılacak Kısmi Süreli Çalışmalar Hakkında Yönetmelik (“Yönetmelik”) 8 Kasım 2016 tarih ve 29882 sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bu yazımızda anılan yönetmelik ile yapılan düzenlemelere kısaca değinmek isterim.
 
Analık veya Ücretsiz İzin Sonrası Yapılacak Kısmi Süreli Çalışmalar Hakkında Yönetmelik
 
Analık İzni ve Ücretsiz İzne İlişkin Esaslar, Kısmi Süreli Çalışmanın Süresi, Şekli ve Şartları ve Uygulamaya İlişkin Esaslar ile ilgili düzenlemeler içeren Yönetmelik, 4857 Sayılı İş Kanunu’ nun 13. Maddesine dayanılarak hazırlanmıştır. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 13. maddesinde, işçinin normal haftalık çalışma süresinin, tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan emsal işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlenmesi durumunda sözleşmenin kısmi süreli iş sözleşmesi olduğu düzenlenmektedir.

Bu kapsamda Yönetmeliğin “Analık İzni ve Ücretsiz İzne İlişkin Esaslar” başlıklı 5, 6 ve 7. maddeleri, 4857 Sayılı İş Kanunu’ nun “Analık Halinde Çalışma Ve Süt İzni” başlıklı 74. Maddesi doğrultusunda düzenlemeler içermektedir. Yönetmelik hükümlerine göre, yayımı tarihinden önce ki süreçte de uygulamada olan düzenlemeye paralel olarak, kadın işçinin doğumdan önce 8 doğumdan sonra 8 hafta olmak üzere toplam 16 haftalık analık izni mevcuttur. Ayrıca, işbu analık izninin bitiminden itibaren kadın işçi ile 3 yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen kadın ve erkek işçilere istemeleri halinde birinci çocuk için 60 gün ikinci için 120 gün, sonraki çocuklar için 180 gün süreyle haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin verilebileceği belirtilmiştir.

 Çoğul doğum halinde bu sürelere otuzar gün eklenir.

Çocuğun engelli doğduğunun doktor raporu ile belgelendirilmesi halinde bu süre üç yüz altmış gün olarak uygulanır.

Ücretsiz izinden yararlanan kadın işçiye, bir yaşından küçük çocuğunu emzirmesi için günde toplam bir buçuk saat olan süt izni uygulanmaz.

Yönetmeliğin 7 maddesine göre; kadın işçiye , analık izninin bitiminden itibaren isteği halinde altı aya kadar ücretsiz izi verilir.Ücretsiz izin, Üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinme halinde eşlerden birine veya evlat edinene verilir.Bu maddede belirtilen ücretsiz izin süresi, yıllık ücretli izin hakkının hesabında dikkate alınmaz.

Kısmı süreli çalışma uygulaması nedir? 

Kısmi süreli çalışma, işçinin, işyerinde tam süreli iş sözleşmesi ile yapılan emsal çalışmanın üçte ikisi oranına kadar yaptığı çalışmayı ifade etmekdir. 

İşçi, 5 inci maddede belirtilen analık izninin, 6 ıncı maddede belirtilen ücretsiz iznin veya 7 inci maddede belirtilen ücretsiz iznin bitiminden itibaren çocuğun mecburi ilköğretim çağının başladığı tarihi takip eden ay başına kadar her hangi bir zamanda kısmi süreli çalışma talebinde buluma hakkı vermiştir.

Buna göre; ebeveynlerden biri, çocuğun mecburi ilköğretim çağının başladığı tarihi takip eden aybaşına kadar kısmi süreli çalışma talebinde bulunabilecektir. 

Bu talep, işveren tarafından karşılanacak ve geçerli fesih nedeni sayılmayacaktır. Ayrıca, kısmi süreli çalışmaya başlayan işçi aynı çocuk için bir daha bu haktan faydalanmamak üzere tam zamanlı çalışmaya dönebilecektir. Diğer taraftan, kısmi süreli çalışmaya geçen işçinin tam zamanlı çalışmaya başlaması durumunda yerine işe alınan işçinin iş sözleşmesi kendiliğinden sona erecektir. 

Ebeveynlerden birinin çalışmaması halinde, çalışan eş kısmi süreli çalışma talebinde bulunamayacaktır. Başvuru esnasında işçi, eşinin çalıştığına dair belgeyi kısmi süreli çalışma talebine eklemek zorundadır. 

 Bir çocuğu eşiyle birlikte veya münferiden evlat edinenler de çocuğun fiilen teslim edildiği tarihten itibaren bu haktan faydalanabilecektir. Ancak, ebeveynlerden birinin sürekli bakım ve tedavisini gerektiren bir hastalığı var ise belgelendirilmesi halinde, velayetin bulunduğu eşin talep etmesi halinde ve üç yaşını doldurmamış bir çocuğun münferiden evlat edinilmesi halinde bu şart aranmaz.

Buna göre, kısmi süreli çalışma şartları sadece başvuru sırasında aranır. Bu şartların kısmi süreli çalışma sırasında kaybedilmesi, eşin çalışmaya başlaması durumunda söz konusu hak devam edecektir.

İşçinin kısmi süreli çalışma talebi, bildirim tarihinden itibaren en geç bir ay içinde işveren tarafından yazılı olarak karşılanır. İşverenin herhangi bir cevap vermemesi halinde, talep işçinin dilekçesinde belirtilen tarihte veya bu tarihi takip eden ilk iş gününde geçerlilik kazanır. İşçinin belirtilen tarihte edimini sunmaya başlaması şarttır. Ancak bu şart ile kısmi süreli çalışma talebi geçerli fesih nedeni sayılmayacaktır.

Yönetmelik uyarınca kısmi süreli çalışma kural olarak işverenin kabul şartına bağlı değildir.

Ancak özel sağlık kuruluşlarında ilgili mevzuat uyarınca mesul müdür, sorumlu hekim, laboratuvar sorumlusu ve sağlık hizmetinden sayılan işlerde tam zamanlı çalışması öngörülenler tarafından yerine getirilen ve nitelikleri dolayısıyla sürekli çalıştıkları için durmaksızın birbiri ardına postalar hâlinde işçi çalıştırılarak yürütülen sanayiden sayılan işlerde, nitelikleri dolayısıyla bir yıldan az süren mevsimlik, kampanya veya taahhüt işlerinde ve ayrıca iş süresinin haftanın çalışma günlerine bölünmesi suretiyle yürütülmesine nitelikleri bakımından uygun olmayan işlerde işverenin uygun bulması hâlinde yapılabilecektir.

İşçinin kısmi süreli çalışma talebinde, kısmi süreli çalışmaya başlayacağı tarih ile tüm iş günlerinde çalışılacak olması hâlinde çalışmanın başlama ve bitiş saatleri, haftanın belirli günlerinde çalışılacak olması hâlinde ise tercih edilen iş günleri yer alacaktır. 

Kısmi süreli çalışmanın belirlenen günlük ve haftalık çalışma süresi içerisinde yapılacağı zaman aralığı, o yerin gelenekleri, işçinin yapmakta olduğu işin niteliği ve işçinin talebi dikkate alınarak işveren tarafından belirlenecektir. 

Kısmi süreli çalışan işçinin ücret ve paraya ilişkin bölünebilir menfaatleri çalıştığı süreye orantılı olarak ödenecektir. 

 

Son olarak, yönetmelik gereği kısmi çalışmaya başlayan işçi aynı çocuk için bir daha bu haktan faydalanmamak üzere tam süreli çalışmaya dönebilir. Kısmi süreli çalışmaya geçen işçinin tam süreli çalışmaya başlaması halinde yerine alınan işçinin iş sözleşmesi kendiliğinden sona erer. Burada ayrıca belirtmek gerekir ki; bu durumda işveren tarafından özel istihdam büroları vasıtası ile geçici iş ilişkisi kurulabilecektir.

Kısmi süreli çalışmaya başlayan işçinin iş sözleşmesini fesh etmesi halinde ise, yerine alınan işçinin iş sözleşmesi ancak yazılı onayı olması koşuluyla fesih tarihinden itibaren belirsiz ve tam süreli sözleşmeye dönüşür.